Թրամփի մեծ պլանը՝ աշխարհի կարգը վերափոխելու համար. Եվրոպան դժվար ընտրության առջև է կանգնած
Թրամփի մեծ պլանը՝ աշխարհի կարգը վերափոխելու համար. Եվրոպան դժվար ընտրության առջև է կանգնած Վերջին 80 տարիներին ԱՄՆ-ին և Եվրոպային կապում էին ընդհանուր արժեքներն ու պաշտպանական պարտավորությունները՝ ժողովրդավարության, մարդու իրավունքների և իրավունքի գերակայության պաշտպանությունը: Այդ դարաշրջանը սկսվեց 1947 թվականի մարտին՝ Հարի Թրումանի 18 րոպեանոց ելույթով, երբ նա խոստացավ ԱՄՆ-ի աջակցությունը Եվրոպային՝ խորհրդային ընդլայնումից պաշտպանվելու համար: Ամերիկան առաջնորդեց ՆԱՏՕ-ի, Համաշխարհային բանկի, ՄԱԿ-ի և Միջազգային արժութային հիմնադրամի ստեղծումը և միացավ այսպես կոչված «կանոնների վրա հիմնված միջազգային կարգին»՝ փոխադարձ պարտավորություններով և ընդհանուր բեռներով, որոնք պետք է պաշտպանեին ժողովրդավարական աշխարհը ավտորիտար ուժերից: Հիմա, դեկտեմբերին հրապարակված ԱՄՆ-ի նոր Ազգային անվտանգության ռազմավարությունը (NSS) հստակ ցույց է տալիս, որ Սպիտակ տունը համարում է, թե այդ ընդհանուր ջանքերն ավարտվել են: Փաստաթղթում «կանոնների վրա հիմնված միջազգային կարգ» արտահայտությունը դրված է չակերտների մեջ՝ այդպիսով իսկ մի տեսակ հարցականի տակ դնելով այն: Փոխնախագահ Ջեյ Դի Վենսը 2025 թվականի փետրվարին Մյունխենի անվտանգության համաժողովում բացահայտ զգուշացրեց եվրոպացի դաշնակիցներին. իրական սպառնալիքը Եվրոպայի համար գալիս է ոչ թե Ռուսաստանից, այլ ներսից՝ ազատ խոսքի սահմանափակումների, ընդդիմության ճնշման և ժողովրդավարության թուլացման տեսքով: Նա կոշտորեն քննադատեց «ձախակողմյան լիբերալ ցանցը»: Le Monde-ը այդ ելույթն անվանեց «գաղափարախոսական պատերազմ» Եվրոպայի դեմ: Նոր ռազմավարությունը Վենսի այդ դիրքորոշումները վերածում է պաշտոնական դոկտրինայի: «Ամերիկան այլևս այն երկիրը չէ, որը խթանում էր Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո ձևավորված համաշխարհային արժեքները», — ասում է Կարին ֆոն Հիպելը՝ նախկինում ԱՄՆ պետդեպարտամենտի բարձրաստիճան պաշտոնյա և RUSI հետազոտական կենտրոնի նախկին տնօրեն: Փոխարենը ի՞նչ է գալիս: Վիկտորիա Կոութսը՝ Heritage Foundation-ի փոխնախագահ և Թրամփի նախկին փոխխորհրդական, ասում է. «ՄԱԿ-ը և մյուս միջազգային կառույցները լցված են հակաամերիկյան տրամադրություններով և չեն ծառայում մեր կամ որևէ այլ երկրի շահերին»: Նրա կարծիքով՝ երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո ձևավորված կարգը ստեղծվել էր, երբ Չինաստանը դեռ խոշոր խաղացող չէր, իսկ այսօր աշխարհն արդեն այլ է: Փաստաթուղթը քննադատում է «ամերիկյան արտաքին քաղաքականության էլիտային»՝ միջազգային կառույցներին կապելու և ազգային ինքնիշխանությունը թուլացնելու համար: Ապագայում ԱՄՆ-ը մտադիր է հետ քաշել գերզգայուն միջազգային կառույցների ազդեցությունը և առաջնահերթություն տալ ազգային պետության ինքնիշխանությանը: Այս փոփոխություններն արդեն երևում են գործողություններում. օրինակ՝ Վենեսուելայում կառավարության գլխավորի Նիկոլաս Մադուրոյի և նրա կնոջ ձերբակալումը Կարակասում: Որոշ միջազգային իրավագետներ կասկածի տակ են դնում այդ գործողու
թյան օրինականությունը, սակայն ԱՄՆ-ը պնդում է, որ այն համապատասխանում է իր օրենսդրությանը և Մոնրոյի դոկտրինայի ոգուն՝ Արևմտյան կիսագնդում ԱՄՆ-ի գերակայության մասին: Փաստաթուղթը հայտարարում է, որ ԱՄՆ-ն այլևս չի ճնշի ավտորիտար ռեժիմներին՝ մարդու իրավունքների բարելավման պահանջով: Մերձավոր Արևելքում, օրինակ, այն մտադիր է ընդունել տարածաշրջանի երկրներին և կառավարություններին այնպիսին, ինչպիսին կան՝ կենտրոնանալով ընդհանուր շահերի վրա: Եվրոպայի նկատմամբ վերաբերմունքը, սակայն, այլ է: Փաստաթուղթը խիստ է գնահատում Եվրոպայի «ընթացիկ ուղին», խոսում է տնտեսական անկման և նույնիսկ «քաղաքակրթական ջնջման» մասին: Այն հարցեր է բարձրացնում, թե արդյոք որոշ եվրոպական երկրներ կարող են երկարաժամկետ հուսալի դաշնակիցներ համարվել, հատկապես եթե մի քանի տասնամյակ հետո դրանց բնակչության մեծ մասը «ոչ եվրոպական» ծագում ունենա: Եվրոպան այժմ դժվար ընտրության առջև է. մի կողմից՝ ԱՄՆ-ի վրա հույս դնելու անհնարինությունը, մյուս կողմից՝ առանց Ամերիկայի ինքնուրույն գործելու անհնարինությունը: Եվրոպան պետք է զգալիորեն ավելացնի պաշտպանական ծախսերը և ձգտի ավելի մեծ անկախության, սակայն դա երկար և թանկ գործընթաց է: Փաստաթուղթը հույս է հայտնում, որ Եվրոպայում կհզորանան «հայրենասիրական» ուժերը, որոնք կուղղեն մայրցամաքի ընթացիկ ուղին: Այդ առումով ԱՄՆ-ը պատրաստ է «օգնել»՝ աջակցելով ներքին դիմադրությանը Եվրոպայի ներկայիս ուղուն: Աշխարհը վերադառնում է մեծ տերությունների քաղաքականության դարաշրջան, և Եվրոպան ստիպված է լինելու ընտրություն կատարել՝ կամ հարմարվել նոր իրականությանը, կամ փորձել ինքնուրույն դիրք գրավել մի աշխարհում, որտեղ հին դաշինքները այլևս նախկինը չեն:
Թարգմանվել է ԱԲ-ի միջոցով։
