«Նրանք իմ սրտից բեկորներ հանեցին»․ մագնիսները, որ կյանքեր են փրկում Ուկրաինայում
Սերգեյ Մելնյուկը գրպանից հանում է մետաղյա ժանգոտ մի բեկոր՝ խնամքով փաթաթված թղթով։ Նա պահում է այն՝ մի պահ լռելով։ «Սկզբում երիկամս էր վնասել, հետո թոքի միջով անցել ու սրտիս մեջ խրվել»,– ասում է ուկրաինացի զինծառայողը։ Ռուսական անօդաչուից արձակված այդ բեկորի վրա դեռ արյան չորացած հետքեր են նկատվում։ Այն սրտում է հայտնվել, երբ Սերգեյը կռվում էր Ուկրաինայի արևելքում։ «Սկզբում անգամ չէի էլ հասկացել՝ ինչ է կատարվում, մտածում էի պարզապես շնչառությունս է դժվարացել զրահաբաճկոնից»,– պատմում է նա։ «Սրտից բեկոր էին հանում»։ Անօդաչու թռչող սարքերի ակտիվ օգտագործման պայմաններում նման վիրավորումները դարձել են սովորական։ Դրանք հաճախ կրում են զենք ու պայթուցիկ նյութեր, որոնք պայթելիս առաջացնում են բարդ ու բազմաբեկորային վնասվածքներ։ Ուկրաինայի ռազմական բժիշկների գնահատմամբ՝ դաշտային վիրավորումների շուրջ 80%-ը հիմա բեկորային բնույթ ունեն։ Եթե Սերգեյի վիրավորումը ժամանակին չմշակվեր, այն կարող էր ճակատագրական լինել։ «Բեկորը սայրի պես սուր էր։ Բժիշկներն ասացին՝ բավականին մեծ կտոր է եղել, իսկ ես պարզապես բախտավոր եմ եղել, որ ողջ եմ մնացել»,– նշում է Սերգեյը։ Սակայն նրան փրկել է ոչ միայն բախտը, այլև նոր բժշկական սարք՝ մագնիսական քաղող սարք։ Սրտանոթային վիրաբույժ Սերգեյ Մաքսիմենկոն ցուցադրում է տեսանյութ, որտեղ մետաղի կտորը երևում է՝ Սերգեյի բաբախող սրտի մեջ խրված։ Այնուհետև բարակ մագնիսային ծայրով սարքի օգնությամբ բժիշկը նրբորեն հանում է այն։ «Արդեն կարիք չկա մեծ կտրվածքներ անելու սրտի վրա»,– բացատրում է բժիշկ Մաքսիմենկոն։ «Պարզապես մի փոքր բացում եմ կատարում, ներմուծում մագնիսը, և այն դուրս է բերում բեկորը»։ Մեկ տարվա ընթացքում նրա թիմն իրականացրել է սրտի ավելի քան 70 հաջող վիրահատություն այս սարքով՝ ամբողջովին փոխելով ռազմաճակատային բժշկության որակը Ուկրաինայում։ Այս սարքերի մշակումը սկսվել է, երբ առաջնագծում աշխատող բժիշկները բարձրաձայնել են՝ անհրաժեշտ է արագ, անվտանգ ու հնարավորինս քիչ միջամտությամբ մեթոդ՝ բեկորներ հեռացնելու համար։ Այս գաղափարը կյանքի է կոչել Օլեհ Բիկովը՝ նախկին իրավաբանը, ով 2014 թվականից զբաղվում է բանակին կամավոր աջակցությամբ։ Առաջնագծում շփվելով բժիշկների հետ՝ ծնվել է մագնիսական քաղող սարքի գաղափարը։ Մագնիսների միջոցով մետաղյա բեկորներ հեռացնելու միտքը նոր չէ․ այն կիրառվել է դեռ 1850-ականների Ղրիմի պատերազմում։ Սակայն Օլեհի թիմը արդիականացրել է մոտեցումը՝ ստեղծելով ճկուն տարբերակներ որովայնի վիրաբուժության համար, միկրո-քաղողներ՝ նուրբ միջամտությունների համար, և հզոր մագնիսներ՝ ոսկորների հետ աշխատանքի համար։ Վիրահատությունները դարձել են ավելի ճշգրիտ և քիչ վնասակար։ Մագնիսով հնարավոր է վնասված հատվածի վրայով անցնել ու դուրս բերել բ
եկորները՝ միայն փոքրիկ կտրվածք կատարելով։ Օլեհը ցուցադրում է բարակ գրիչի պես մի գործիք և դրա մագնիսային ծայրով հեշտությամբ բարձրացնում ծանր մուրճ։ Նրա աշխատանքը գնահատել են նաև ռազմական փորձառու բժիշկները, այդ թվում՝ Դեյվիդ Նոթը, որը բազմաթիվ պատերազմական գոտիներում է աշխատել։ «Պատերազմի ընթացքում ստեղծվում են այնպիսի լուծումներ, որոնք խաղաղ պայմաններում երբեք չէին երևակայվի»,– ասում է նա։ Պատերազմի բնույթի փոփոխման հետևանքով բեկորային վիրավորումները շատացել են։ Եվ քանի որ նման բեկորները դժվար է գտնել, բժիշկ Նոթի կարծիքով՝ այս սարքը կարող է իրականում շրջադարձային դառնալ։ «Բեկորներ փնտրելն իրականում նման է շիվ փնտրելուն խոտի դեզի մեջ։ Այն ոչ միշտ է հաջողվում, և կարող է խանգարել այլ վիրավորների բուժման գործընթացին»,– ասում է նա։ Բեկորների ձեռքով փնտրտուքը վտանգավոր է․ պահանջում է մեծ կտրվածքներ, որոնք էլ առաջացնում են առատ արյունահոսություն։ «Իսկ մագնիսով դրանք գտնելը՝ հանճարեղ լուծում է»,– հավելում է նա։ Այն, ինչ սկսվել էր որպես դաշտային գործիք, այսօր արդեն տարածվել է ողջ Ուկրաինայում․ շուրջ 3000 միավոր մատակարարվել է հիվանդանոցներին ու առաջնագծում աշխատող բժիշկներին։ Դրանցից օգտվողներից է նաև բժիշկ Անդրեյ Ալբանը, որը հաճախ աշխատում է հրետակոծության տակ՝ խրամատներում կամ դաշտային պայմանական բուժկետերում, երբեմն նույնիսկ՝ առանց տեղային ցավազրկման։ «Իմ գործն է կյանքեր փրկել, վիրավորներին կապել ու տարհանել»,– ասում է նա։ Թեև մագնիսական քաղող սարքը պաշտոնապես վկայագրված չէ, Ուկրաինայի Առողջապահության նախարարությունն ընդգծում է՝ ռազմական դրության պայմաններում հնարավոր է օգտագործել նաև չհավաստագրված սարքեր՝ զինված ուժերի կարիքները բավարարելու համար։ «Պատերազմի դաշտում ժամանակ չկա թղթաբանության համար»,– ասում է Օլեհը։ «Այս սարքերը կյանք են փրկում։ Եթե ինչ-որ մեկը կարծում է, որ իմ արածը հանցանք է, պատրաստ եմ պատասխանատվություն կրել։ Նույնիսկ բանտ նստել։ Բայց ուրեմն բոլոր այն բժիշկներն էլ պիտի նստեն, ովքեր օգտագործել են այս սարքերը»,– ավելացնում է նա՝ կեսկատակ։ Դեյվիդ Նոթը նույնպես կարծում է՝ վկայագրումը առաջնահերթ խնդիր չէ այս պահին և վստահ է, որ սարքը կարող է օգտակար լինել նաև այլ պատերազմական գոտիներում, օրինակ՝ Գազայում։ «Պատերազմում անում ես միայն այն, ինչ կյանք է փրկում»,– նշում է նա։ Լվովում Սերգեյի կինը՝ Յուլիան, պարզապես երախտապարտ է, որ ամուսինը ողջ է մնացել։ «Ուզում եմ պարզապես գովել բոլոր նրանց, ովքեր ստեղծել են այս սարքը»,– ասում է նա արցունքոտ։ «Նրանց շնորհիվ է, որ ամուսինս հիմա ողջ է»։ Հավելյալ հեղինակներ՝ Ժասմին Դայեր և Քևին Մակգրեգոր։
Թարգմանվել է ԱԲ-ի միջոցով։
